Tập tính của chim: Cách sinh tồn và thích nghi kỳ diệu

Tập tính của chim là những hành vi đặc trưng giúp chúng sinh tồn, sinh sản và thích nghi với môi trường sống.

Từ tập tính kiếm ăn, bay lượn, làm tổ, sinh sản, bảo vệ lãnh thổ cho đến di cư theo mùa, mỗi loài chim đều sở hữu những tập tính riêng được hình thành qua quá trình tiến hóa lâu dài. 

Mời các bạn cùng chimcanh.org  tìm hiểu các tập tính của chim để mở rộng kiến thức, nuôi dưỡng và bảo tồn chim hiệu quả.

Tập tính của chim di cư

Hình ảnh đàn chim bay di cư.

Sau đây là những tập tính của chim di cư được hình thành qua hàng nghìn năm tiến hóa.

Chim di cư theo mùa 

Hầu hết chim di cư bay theo chu kỳ hằng năm, vào mùa đông thì chim sẽ rời vùng lạnh  và bay xuống vùng ấm. Nhưng đến mùa sinh sản thì chim sẽ quay lại nơi cũ để làm tổ. Thời gian di cư khá ổn định, ít thay đổi qua từng năm.
Đây là tập tính sinh tồn quan trọng giúp chim tránh rét và thiếu thức ăn.

Chim di cư có khả năng định hướng cực kỳ chính xác

Chim di cư có khả năng định hướng đáng kinh ngạc chúng dựa vào vị trí Mặt Trời, các vì sao và cảm nhận từ trường Trái Đất để bay đến vùng đất có thời tiết ấm áp.
Ngoài ra chim di cư có khả năng ghi nhớ địa hình, sông ngòi, đường bờ biển,..nhiều loài có thể bay hàng nghìn km mà vẫn quay về đúng nơi sinh ra.

Chim di cư thường quay về nơi cũ để sinh sản

• Chim di cư thường trung thành với nơi làm tổ, dù bay di cư rất xa nhưng chúng vẫn quay lại khu vực cũ vào mùa sinh sản. Tập tính này giúp tăng tỷ lệ sống của chim non.

Chim thường bay di cư theo đàn hoặc nhóm

Phần lớn chim di cư thường bay theo đàn, chúng thường bay theo hình chữ V để giảm sức cản không khí, khi con đầu đàn bay tiên phong thì dễ phát hiện kẻ thù để thay đổi hướng bay. Một số loài lớn như sếu, ngỗng thường bay theo đội hình chữ V.

Chim thường tích trữ năng lượng trước khi di cư

Trước khi bay thì chim ăn nhiều hơn bình thường để tích mỡ dưới da, lượng mỡ có thể chiếm 30 – 50% trọng lượng cơ thể. Đây là “nhiên liệu” cho những chuyến bay dài không nghỉ.

Chim thường có lộ trình di cư cố định

Mỗi loài chim thường có đường bay riêng, gọi là “hành lang di cư”, chim thường bay qua các đầm lầy, cửa sông, vùng đất ngập nước,….Việc mất các điểm dừng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chim di cư.

 Chim di cư thường rất nhạy cảm với biến đổi môi trường

Chim di cư rất nhạy cảm với biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường sống cho nên một số loài chim đã thay đổi thời gian di cư, quãng đường bay và điểm dừng chân.

Xem thêm: Chim Yểng – Kinh nghiệm nuôi, dạy nói của dân chơi lâu năm

Tập tính xã hội của chim

Hình ảnh đàn chim Sẻ đang kiếm ăn.

Tập tính xã hội của chim phản ánh cách chúng sống, giao tiếp và hợp tác với nhau trong tự nhiên. Dưới đây là những đặc điểm tiêu biểu.

Tập tính sống theo bầy đàn

Nhiều loài chim có tập tính sống và hoạt động theo đàn, nhất là chim sẻ, sáo, én, cò, sếu…Khi sống theo bầy thì chúng có tăng khả năng tự vệ trước kẻ thù, dễ tìm thức ăn,…

Chim giao tiếp bằng âm thanh và hành vi

Chim có hệ thống giao tiếp xã hội rất phong phú, chúng thường hót hoặc kêu để gọi đàn, báo động nguy hiểm, giao tiếp mẹ – con,….

Chúng dùng ngôn ngữ cơ thể như xù lông, vẫy cánh, cúi đầu, dựng mào,….để giao tiếp với nhau. Mỗi loài có “ngôn ngữ” riêng giúp duy trì trật tự trong đàn.

Thiết lập thứ bậc trong đàn chim

Trong đàn chim thì thường tồn tại thứ bậc xã hội như chim đầu đàn, chim yếu hơn,…Thứ bậc sẽ quyết định vị trí đậu an toàn hoặc cơ hội với con chim mái mà mình thích.

Hợp tác trong sinh sản và nuôi con

• Nhiều loài chim thường ghép đôi lâu dài (một vợ một chồng) để cùng nhau làm tổ, ấp trứng, nuôi con.
• Nhưng có một số loài như cò, sếu sinh sản theo bầy, tạo thành “làng chim”.

Tập tính bảo vệ lãnh thổ

Chim có tập tính xác định và bảo vệ lãnh thổ, khi chim lạ đến thì chúng cất tiếng hót cảnh báo xua đuổi chim lạ.
Chim có thường bảo vệ lãnh thổ vì đó là nơi làm tổ và chăm sóc chim non.

Chim thường phát ra tiếng kêu cảnh báo nguy hiểm

• Khi phát hiện nguy hiểm thì chim phát tiếng kêu báo động để cảnh báo đồng loại. Một số loài còn giả vờ bị thương để dụ kẻ thù rời xa tổ.

Học hỏi và bắt chước

• Chim non khi lớn lên sẽ bắt chước tiếng hót, cách kiếm ăn của chim bố mẹ. Nhiều loài có khả năng bắt chước âm thanh, học hành vi từ chim khác (đặc biệt là vẹt, sáo).

Tập tính bay của chim

Hình ảnh bay lướt của chim Hải Âu.

Tập tính bay của chim là kết quả của sự tiến hóa lâu dài, gắn liền với cấu tạo cơ thể, môi trường sống và mục đích sinh tồn. Dưới đây là phân tích chi tiết các khía cạnh chính của tập tính bay ở chim.

 Mục đích của việc bay ở chim

Chim bay không chỉ để di chuyển mà còn phục vụ nhiều mục đích:

• Tìm kiếm thức ăn (chim săn mồi, chim ăn côn trùng)
• Tránh kẻ thù (cất cánh nhanh, đổi hướng đột ngột)
• Di cư theo mùa (bay đường dài)
• Tìm bạn đời, bảo vệ lãnh thổ
• Giao tiếp xã hội (biểu diễn bay trong mùa sinh sản)

 Các kiểu bay phổ biến của chim

Sau đây là các kiểu bay ở chim mà chimcanh.org đã tổng hợp lại để chia sẻ đến bạn đọc.

Chim bay vỗ cánh

Chim bay vỗ cánh là kiểu bay cơ bản, dùng lực cơ mạnh giúp chim cất cánh nhanh, bay linh hoạt trong không gian hẹp,…thường gặp ở các loài chim như sẻ, sáo, chào mào, khướu,…

Chim bay lượn 

• Khi chim bay lượn thì chim sẽ dang cánh, tận dụng luồng khí nâng để tiết kiệm năng lượng thường thấy ở các loài chim như đại bàng, kền kền,…
• Chim có tập tính bay ngược gió để kiểm soát tốc độ và bay theo địa hình ven núi, dọc sông, dọc bờ biển,…Điều này giúp giảm tiêu hao năng lượng khi bay xa.
• Chim thường bay ban ngày để đi kiếm ăn, nhiều loài bay di cư ban đêm để tránh kẻ thù và dễ định hướng bằng sao.

Chim bay treo 

• Giữ cơ thể đứng yên trên không, chim ruồi có khả năng này, vỗ cánh theo hình số 8 để giữ nguyên vị trí.

Chim bay lướt

Một số loài chim bay lướt như chim Hải Âu, dùng gió và luồng khí để bay giúp tiết kiệm năng lượng nhờ vậy mà Hải Âu có thể lướt hàng nghìn dặm trên biển nhờ tận dụng kỹ thuật lướt gió và hiệu ứng mặt đất để bay cao, xa mà không cần vỗ cánh nhiều.

Tập tính làm tổ của chim 

Ảnh con chim đang làm tổ.

Tập tính làm tổ của chim là hành vi sinh sản quan trọng giúp bảo vệ trứng và nuôi chim non. Chim thường làm tổ vào mùa sinh sản, chúng chọn vị trí an toàn, kín đáo như trên cây, hốc đá, mái nhà hoặc gần nguồn nước. 

Vật liệu làm tổ chim rất đa dạng gồm cỏ khô, cành cây, lá, bùn, lông hoặc nước bọt, tùy từng loài. Cách làm tổ và vị trí tổ phản ánh rõ tập tính sinh tồn và khả năng thích nghi của chim trong môi trường sống.

Tập tính sinh sản của loài chim

Khả năng sinh sản của loài chim.

Tập tính sinh sản của loài chim gồm các hành vi chính: như ghép đôi, làm tổ, đẻ trứng, ấp trứng và nuôi chim non. 

Chim thường sinh sản theo mùa, chúng thường chọn nơi làm tổ an toàn, trứng được chim bố mẹ ấp cho đến khi nở. Chim bố mẹ bảo vệ tổ và chăm sóc con non cho đến khi chúng đủ khả năng sống độc lập.

Tập tính bảo vệ lãnh thổ của loài chim

Tập tính bảo vệ lãnh thổ của loài chim là hành vi nhằm giữ nguồn thức ăn, nơi làm tổ và cơ hội sinh sản. 

Chim thường xác định lãnh thổ bằng tiếng hót, kêu hoặc dấu hiệu hành vi, sau đó xua đuổi chim lạ bằng cách rượt đuổi, đe dọa hoặc tấn công. Tập tính này diễn ra mạnh nhất vào mùa sinh sản giúp đảm bảo an toàn cho tổ và chim non.

Bài viết trên đây đã chia sẻ những tập tính của chim để bạn có thể hiểu cách mà chúng có thể sinh tồn trong tự nhiên.

Còn nhiều điều thú vị về chim cảnh đang chờ bạn tại chuyên mục BLOG của trang chimcanh.org, hãy truy cập vào và khám phá ngay nhé.